- Institut Multireligieux de la Miséricorde
Poniższy tekst zrodził się z konkretnych doświadczeń teologicznych, zakorzenionych w kontekstach pęknięć, dialogu i nadziei, a także z długiej podróży badawczej oraz interdyscyplinarnej i międzyreligijnej konfrontacji. Jest wynikiem cierpliwej pracy na skrzyżowaniu refleksji akademickiej, zaangażowania kościelnego i współczesnych wyzwań związanych ze sprawiedliwością, przemocą i współistnieniem między tradycjami.
Jest on oferowany w formie manifestu wszystkim tym, którzy są wrażliwi na kwestię miłosierdzia i pragną zaangażować się – na różnych poziomach – w proces, który ma on otworzyć. Zgodnie z samą etymologią terminu manifestCelem manifestu jest uwidocznienie pewnych fundamentalnych intuicji, wyjaśnienie wiedzy teoretycznej i sformułowanie wytycznych dla rozwoju teologii miłosierdzia.
Niniejszy tekst nie rości sobie pretensji do bycia wyczerpującym czy wyczerpującym. Wręcz przeciwnie, przedstawia się jako punkt wyjścia: przestrzeń zrozumienia i dialogu, oferowana Kościołom, światu akademickiemu i wszystkim zaangażowanym w dialog międzyreligijny i kulturowy. Jego celem jest zachęcenie do rekonfiguracji dyskursu teologicznego opartego na kategorii miłosierdzia, rozumianego nie jako temat peryferyjny, ale jako centralna zasada hermeneutyczna zdolna do odnowienia antropologii, teologii religii i zrozumienia relacji między człowiekiem a Bogiem.
W tym sensie niniejszy manifest jest celowo otwarty i dynamiczny, podobnie jak proces, do którego ma zachęcać. Wzywa do współpracy, wielości głosów i wspólnej odpowiedzialności. Zaproponowanie teologii miłosierdzia pociąga za sobą zobowiązanie do budowania relacji, otwierania przestrzeni wzajemnego uznania i promowania praktyk sprawiedliwości i pokoju w kontekstach naznaczonych fragmentacją.
Teologowie są zatem odpowiedzialni za inicjowanie i towarzyszenie procesowi refleksji, który nie jest tylko spekulatywny, ale także performatywny: teologia zdolna do generowania powiązań, przekształcania wyobraźni i uczestniczenia, na swój sposób, w budowaniu wspólnego horyzontu, w którym miłosierdzie staje się zasadą współistnienia i obietnicą nadziei.
“Teologia miłosierdzia jest teologią nadziei.
Bez wątpienia nadszedł czas, aby Kościół na nowo odkrył poczucie misji”.
(Papież Franciszek)
W świecie nękanym wieloma kryzysami – społecznym, politycznym, ekologicznym, duchowym, a nawet wojennym – miłosierdzie nie jest emocjonalnym wyjściem, ale siłą transformacji. Jest odpowiedzią Boga na nędzę ludzkości i wezwaniem dla wszystkich ludzi do humanizacji sposobu, w jaki widzą, działają i myślą. Jest to jedyny możliwy sposób, aby żyć razem w pokoju.
Niniejszy manifest ma na celu położenie fundamentów pod teologię miłosierdzia jako teologii nadzieipoprzez podkreślenie jej antropologiczny, międzyreligijny i znaczenie doktrynalne.
Przez wieki miłosierdzie – z łacińskiego miser (nędza) i cor (serce) – zachowuje swój wywrotowy charakter. Niepokoi, porusza, przemienia. Sprawiając, że “zbliżamy się” do nędzarzy, otwiera nam oczy na rzeczywistość taką, jaka jest naprawdę, bez pozorów i mitów. Miłosierdzie jest więc teologią otwartych oczu.
Łączy sprawiedliwość (tsedeqa, din) i miłość (rahamim, hesed) w dynamice, która angażuje i przemienia ludzi, relacje i społeczności. Przywraca równą godność, rozszerza braterstwo i jednoczy ludzkość.
Oznacza to jednak wewnętrzną walkę:
Ignorowanie cierpienia innych jest łatwe. Zobaczenie go naprawdę jest bolesne. Dopóki cierpiąca twarz nie stanie się dla nas żywą obecnością.
To właśnie ta życzliwa jasność, ta odmowa odwrócenia wzroku, jest podstawą prawdziwej duchowości. I odwrotnie, trywializacja jest śmiertelną chorobą dla religii.
“Byłem głodny i spragniony… ujrzeliście mnie i przyszliście mi z pomocą”. (por. Mt 25)
Miłosierdzie pieczętuje przymierze z Rzeczywistością. Uwiarygodnia wiarę, religie i instytucje. Wzywa nie do biernej litości, ale do aktywnej, ustrukturyzowanej solidarności w obliczu trzy formy ubóstwa :
Wychowuje poprzez świadectwo i zapobiega legalistycznym ekscesom. Bez miłosierdzia sprawiedliwość staje się nieludzka: summum ius, summa iniuria. Uznanie godności jest pierwszym prawem, a miłosierdzie jest kluczem: sprawiedliwość przywraca prawo, miłosierdzie przywraca godność.
Poprzez podejście fenomenologiczne i hermeneutycznemoże wyłonić się teologia zakorzeniona w rzeczywistości, pod warunkiem, że myślimy w napięciu między sprawiedliwością a miłosierdziem – nie po to, by się im przeciwstawiać, ale aby je dialogować: sprawiedliwość staje się naprawcza, miłosierdzie korygujące.
Dialektyka między sprawiedliwością a miłosierdziem nie jest unikalna dla chrześcijaństwa. Przebiega ona przez tradycje religijne i mądrość świata. W swoich własnych językach, kulturach i systemach interpretacji, wszyscy realizują ten owocny dialog w służbie ludzkiej godności i braterstwa.
Hebrajskie tradycje (hesed, rahamim), greckie (eleos, oiktirmos) i łacińskiej (misericordia) wyrażają duchową konwergencję. Wulgata ukuła dla niego wszechogarniający termin, syntezę boskich atrybutów.
Dialog między światowymi tradycjami na temat sprawiedliwości i miłosierdzia staje się kryterium rozeznawania. kryterium rozeznawania w obliczu historii i jej niejednoznaczności (por. Przemówienie papieża Franciszka w Neapolu, 2019 ; Przesłanie wideo do Wydziału Teologicznego w Palermo, 2024).
Dialog międzyreligijny musi zatem działać na rzecz polifonicznego językazłożonego z narracji, które są odrębne, ale nie antagonistyczne, w celu znalezienia nowego koinè (wspólnej przestrzeni) mowy i działania na rzecz ludzkiego braterstwa.
Teksty założycielskie, takie jak Dokument z Abu Zabi oraz refleksje Dykasterii ds. Dialogu Międzyreligijnego wskazują drogę do konwergencji w służbie pokoju.
“Miłosierdzie to nie tylko postawa duszpasterska, ale sama treść Ewangelii Jezusa”. (Papież Franciszek, List do Uniwersytetu w Buenos Aires, 2015)
Miłosierdzie jest zasadą teologiczną, a nie zwykłym dodatkiem duszpasterskim czy dewocyjnym. Staje się ono miejscem, w którym objawia się Bóg i rzeczywistość. Dlatego potrzebna jest reforma myśli teologicznej:
Ta teologia jest powołana do życia na granicach między wiarą a kulturami, między Ewangelią a potrzebami ludzi, między nadzieją a rzeczywistymi konfliktami. Wiąże się to z ciągłym uczeniem się o człowieczeństwie, w dynamice ciągłej formacji ( uczenie się przez całe życie), słuchanie i rozeznanie.
Wzywa do pedagogii stawania się bliskimWzywa do Kościoła otwartego na cztery wiatry, zdolnego do towarzyszenia najbardziej bezbronnym i pozwalającego się przez nich ewangelizować.
Miłosierdzie staje się zatemhoryzontem hermeneutycznym, kryterium rzeczywistościi bijącym sercem całej chrześcijańskiej teologii.
“Musimy wspólnie poszukiwać, jak być Kościołem misyjnym, Kościołem budującym mosty, dialogującym, zawsze otwartym na przyjęcie, jak to miejsce, z otwartymi ramionami. Do wszystkich, do wszystkich, którzy potrzebują naszego miłosierdzia, naszej obecności, naszego dialogu i naszej miłości”. (Papież Leon XIV, 7 maja 2025 r.)
Dlatego wzywamy teologów, wierzących, badaczy, wychowawców i przywódców religijnych do uznania i ogłoszenia tego oczywistego faktu:
Bez miłosierdzia nie ma wiarygodnej religii.
Bez nadziei nie ma żywej teologii.
Bez misji dialogu nie ma Kościoła wiernego Chrystusowi.
Redakcja :
P. BIANCHI Massimiliano, PhD (Włochy)
P. CHOCHOLSKI Patrice, PhD (Francja)
P. DALLA DEA Paulo, PhD (Brazylia)
GUDAISKIENE Ingrida, PhD (Litwa)
MARIN-I-TORNÉ Francesc-Xavier, PhD (Hiszpania)
P. SENE Jean-Marie, PhD (Senegal)
P. SOMBORO Jean, PhD (Mali)
wkrótce
wkrótce
wkrótce
Podstawowe teksty na temat miłosierdzia
“Dives in misericordia” – 1979 r.
W swojej encyklice “Bóg bogaty w miłosierdzie” papież Jan Paweł II zachęca cały Kościół do ponownego odkrycia Bożego miłosierdzia, w szczególności używając hebrajskich terminów, które są bogate w głębię i żywotność.
Zachęca katolików, aby byli tego bardziej świadomi i bardziej zmotywowani we wszystkich swoich misjach.
“Misericordiae Vultus” – 2015 r.
Dokumentem “Oblicza miłosierdzia” papież Franciszek wprowadza Jubileuszowy Rok Miłosierdzia, wskazując na jego wpływ na pokój na świecie. Ustanawia Misjonarze Miłosierdzia posłać ich na cały świat, aby stali się znakami czułości Kościoła wobec całego ludu Bożego i narzędziami pojednania dla świata.
“Misericordia et misera” – 2016 r.
Dokumentem “Miłosierdzie i nędza” papież Franciszek kończy Jubileuszowy Rok Miłosierdzia z mocnym impulsem na przyszłość. Niedziele Słowo Bożego (koniec stycznia) i Ubogich (połowa listopada) będą ważnymi kamieniami milowymi w tym procesie.
“Fratelli tutti – 2020
W swojej encyklice “Fratelli tutti” (3 października 2020 r.) papież Franciszek zachęca nas do polegania na miłosierdziu, aby rozwijać ludzkie braterstwo (por. punkty 56, 83, 227, 247, 254 i 285).
“Dilexit nos – 2024
Swoją encykliką “On nas umiłował” papież Franciszek przypomina nam, że miłość miłosierna przybrała na świecie twarz i że to właśnie w relacji serce-serce objawia się ona w Chrystusie. W płynnym świecie ponowne odkrycie serca Boga i naszych własnych serc ma fundamentalne znaczenie dla przeżywania naszego człowieczeństwa.
“Dilexi te – 2025
Tym wezwaniem “Ja was umiłowałem” papież Leon XIV napisał drugą część encykliki Franciszka. To dlatego, że On nas umiłował, jesteśmy wezwani do kochania naszych współczesnych, zaczynając od najbardziej bezbronnych. Kościół, który zachęca do dzieł społecznych, ma stać się znakiem miłosiernej miłości Pana.
Inne manifesty są obecnie przygotowywane.
Odpowiedź!
Odpowiedź!
